Vertalen is een beetje een rare bezigheid. Als je een maand of twee door een vergrootglas naar een boek hebt zitten kijken, krijg je er hoe dan ook een hekel aan. Je ziet ieder onvolkomenheidje en je denkt dat je het zelf veel beter zou kunnen, maar je raakt er ook aan gehecht, je gaat je er verantwoordelijk voor voelen. Het wordt jouw boek, of je het nou leuk vindt of niet.

Ik weet nog wat ik dacht toen ik ermee bezig was. Ik dacht: lekker, een lekker boek om te lezen, als je je scepsis even opzij zet, en een lekker boek om te vertalen. Het enthousiasme spat van de bladzijden af en je gaat langzaam maar zeker geloven dat het kan. Je leven in eigen hand nemen, geld verdienen en een zinvolle tijdsbesteding hebben van elkaar scheiden, uitbesteden wat je kunt uitbesteden en het leven van een ´nieuwe rijke´ leiden. (Het boek is nog van voor de crisis.)

Maar toen schrok ik wakker. Hoe is dit in godsnaam toe te passen voor een vertaler?  Vertalen is monnikenwerk. Het is zoiets als breien voor je geld. Je moet ontzettend veel meters maken om de huur te kunnen betalen. Wat nou nieuwe rijke? En wat nou uitbesteden? Een PA in India die woorden voor me opzoekt in een Engels-Nederlands woordenboek? Als ik vier uur per week zou werken, zou ik net de stroom voor mijn pc en de inkt voor mijn printer kunnen betalen.

Ik heb nog even overwogen om Tim een mailtje te sturen, maar ik heb het niet gedaan. Ik kan zijn antwoord wel raden. Ga toch wat anders doen… En hoewel ik ook wel eens droom van tango leren dansen in Buenos Aires of drie maanden in een hangmat liggen op een Caribisch eiland, zou ik daarna toch weer terug willen naar mijn monnikenwerk.

Carla’s loopbaan begint in een snackbar in Amstelveen en verloopt via de bloemisterij en een lange reeks administratieve en organisatorische banen, richting uitgeverij en boekhandel en mondt eind jaren negentig uit in een stabiele freelancepraktijk als vertaalster Spaans-Nederlands en Engels-Nederlands.

Naast catalogi voor musea, commerciële teksten en websites, heeft ze zo’n dertig boeken op het gebied van maatschappij en management uit het Engels vertaald. Het ondertitelen van films en televisieseries ziet ze vooral als een creatieve uitdaging. Voor Softitler in Los Angeles vertaalde ze onder andere afleveringen van Six feet under en Gilmore Girls.

Maar Spanje en de letteren blijven trekken en Carla slaat een nieuwe weg in: het vertalen van literatuur. In afwachting van meer literaire opdrachten, doet ze dat vooral tijdens workshops aan de vertalersvakschool in Amsterdam. Overigens gaat ze intussen gewoon door met het vertalen van andere teksten.

En nu kijk ik vanuit dit vrouwenbolwerk uit op het kantoor aan de overkant, waar vooral mannen werken, die in steeds mooiere en grotere auto’s af en aan rijden, en ik zie de duiven die in een opening in het pand daarnaast een nest aan het bouwen zijn. En er is nog veel meer te zien, maar daar gaat het eigenlijk niet om. Waar het om gaat is dat er mensen zijn met wie ik dat allemaal kan bespreken. En omdat niemand echt geïnteresseerd is in het wel en wee van de overburen of de duiven, gaan de gesprekken gelukkig vooral over andere dingen: zoals de combinatie werk-gezin, de stand van de hypotheekrente en de toestand in de wereld in het algemeen. Maar het gaat ook over werk: ‘Wat rekent jouw belastingadviseur’, ‘Hoe doe jij je acquisitie?’, ‘Kun jij even een tekstje voor me nakijken?’, ‘Denk je dat jouw opdrachtgever geïnteresseerd is in een stuk over Slowakije?’.

Dat is de meerwaarde van het bij elkaar brengen van een stel mensen, vrouwen in dit geval, die allemaal voor zichzelf werken, daar allemaal wel eens moeite mee hebben, maar die ook hun succesjes behalen, die mij in ieder geval inspireren om eens iets nieuws te proberen, naar
Slowakije gaan en daar een stuk over schrijven bijvoorbeeld.

(website woman at work)

Daarna kwam 10-10-10, geschreven door Suzy Welch, columniste uit de stal van Oprah. Zij pakt het individueler aan en onderbouwt met veel voorbeelden en anekdotes haar stelling dat je bij het nemen van beslissingen drie termijnen in het oog moet houden: de gevolgen van je beslissing over tien minuten, over tien maanden en over tien jaar. Het lijkt een open deur en toch zou mijn leven er heel anders uitzien als ik het altijd zo gedaan had.

Twee boeken dus die ervan uitgaan dat de mens niet geneigd is goede, rationele beslissingen te nemen, tenzij hij daar een handje bij geholpen wordt. Maar toen begon ik aan het derde boek: Hoe wij beslissen van Jonah Lehrer. Hij baseert zich op recente onderzoeksresultaten uit de neurowetenschap en hoewel dat niet erg luchtig klinkt, is het een ontzettend leuk boek. Hij neemt je mee in het hoofd van een piloot op het moment dat zijn vliegtuig bijna crasht, maar ook in dat van een seriemoordenaar, een American-footballspeler en een beroepspokeraar. Een spannend jongensboek dus en zijn conclusie is minstens net zo spannend. Als je een belangrijke, gecompliceerde beslissing moet nemen, kun je beter niet op je ratio vertrouwen. Lees zelf maar waarom.

En over spannend gesproken: De jacht op Karadžić (Nick Hawton), waar ik een stukje van vertaald heb, is het ultieme vakantieboek. Waar gebeurd, maar leest als een thriller. Geheim agenten, wilde achtervolgingen en eigenaardige gedichten. Wat als Karadžić het boek van Suzy Welch had gelezen, zou Europa er nu dan ook heel anders uitzien?

De woningbouwvereniging laat niets van zich horen en de getergde bewoners beperken zich tot incidentele schriftelijke woede-uitbarstingen. Nee, dan de aannemer; steeds fraaiere boodschappen worden door het kattenluik gefrommeld. 

Zomaar een voorbeeld: ‘Ook willen wij de punten die in de woning zitten afmaken zodat wij gereed zij in de woningen En hoppen dit in veertien daggen te doen.’ Uiteraard was dit ijdele hop; er zitten nog steeds punten in mijn woning.

Er zijn zoveel mooie dingen die je met taal kunt doen en hele volksstammen gebruiken het alleen maar om rookgordijnen op te trekken en zich te verstoppen.

Helaas staat beroerd taalgebruik in dit geval ook voor beroerde communicatie en zit er net zo weinig structuur en logica in de werkzaamheden van dit bouwbedrijf als in hun teksten. Mijn buren en ik hoppen dan ook dat ze spoedig opgehoepeld zijn, na achterlating van een passende schadevergoeding.

(website woman at work)

Ik word wel uitgebreid bekeken en becommentarieerd, maar op een vrolijke manier. ’s Morgens loop ik naar het café waar ze al na twee dagen weten hoe ik mijn broodje wil en onderweg word ik begroet door een buurvrouw, de krantenverkoper en de buschauffeur. Een paar kleine meisjes giechelen en fluisteren als ze me zien, maar als ik ‘hola’ zeg, groeten ze vriendelijk terug.
Het klinkt mooi allemaal, maar ik ben hier nu bijna een week en soms dringt het nog niet helemaal tot me door. Ik ben een beetje beduusd van mijn eigen daadkracht.

En toch, steeds vaker, als ik even vergeet te plannen, te organiseren, de onzekerheid te bezweren, wordt het stil in mijn hoofd en denk ik ‘wow’, ik ben echt hier, ik heb het echt gedaan.

Het is eind maart en mijn buurvrouwen schrobben, poetsen en witten al wekenlang. Als ik op een ochtend brood ga halen, is Ana, die naast me woont, voor de zoveelste keer de gemeenschappelijke trap aan het dweilen. Ze komt kreunend overeind, droogt haar handen af aan haar schort en pakt me bij mijn arm. Ik ga toch zeker wel naar Holanda om Pasen te vieren met mijn familia? Als ik zeg van niet kijkt ze me meewarig aan. Rare protestanten, wie viert er nu Pasen in zijn eentje? Als het dorp ten slotte toonbaar is nemen de dames zichzelf onderhanden. De kapper en de bloemist maken overuren. Iedereen zit strak in het pak, strak in de krul. En eindelijk is het dan zover, palmpasen. Het begin van een week vol devotie en volksvermaak. Kinderen in witte gewaden lopen samen met meneer pastoor, liedjes zingend en met palmtakken in hun hand, van de kapel bij de begraafplaats naar de kerk in de Moorse wijk. Verder een paar nieuwsgierige toeschouwers en massa’s trotse ouders, meer is het niet. Een bescheiden begin van een reeks processies en rituelen die in de loop van de week steeds intenser zullen worden.

Gelokt door de plaatjes van enorme goudglanzende beeldengroepen op de schouders van bijna bezwijkende mannen, reis ik een paar dagen later naar Malaga om ook iets van de grote processies mee te maken. Als ik na een busreis van anderhalf uur in de stad aankom, is het er één grote chaos. Verkeer wordt omgeleid en tribunes staan klaar, maar van devotie nog geen spoor.

Ik zoek een strategische plek langs een van de routes en besluit in de buurt van de kathedraal te blijven, een van de mooiste stukjes van de stad, waar het nog relatief rustig is. Ik ga op een muurtje zitten wachten op wat komen gaat en wordt langzaam maar zeker ingesloten door de toestromende mensenmenigte. Een gezin met twee dochtertjes met identieke jurkjes en strikken in hun haar, komt naast me zitten. Moeder haalt de picknickspullen uit de meegezeulde tassen en de familie gaat rustig zitten eten. Ik heb honger; het wachten duurt een eeuwigheid.

Als de zon bijna achter de kathedraal verdwijnt, ontstaat er beweging in de voorste rijen. Politieagenten maken de weg vrij en vaders halen hun camera’s tevoorschijn. Eindelijk zie ik ‘Jesús el Rico’ verschijnen, hoog boven de menigte, deinend op de schouders van onzichtbare dragers. Trommels geven het ritme van de stoet aan: rechts, stap, links, stap. Ik voel de trage dreun tot in mijn middenrif, terwijl kinderen opgewonden langs me rennen en hun ouders nog een biertje nemen. Het lijkt wel of ik de enige ben die onder de indruk is van de beelden, de klanken, de geur van wierook, de figuur aan het kruis. Ik geloof niet in wat ik zie, maar kan mijn tranen amper bedwingen. Zij geloven er wel in en vieren gewoon een dagje uit; althans zo lijkt het. En dan is het voorbij. De stoet verdwijnt in de schemering.

Ook Antonio Banderas nam deel aan de processies in zijn geboortestad Malaga, las ik later in een Andalusische krant. Zelfs als ik dat had geweten, had ik hem nooit herkend in zijn gewaad van boeteling. Voor welke zonden deed hij boete, vroeg ik me af. Of nam ik het inderdaad te serieus en was de semana santa vooral een sociale gebeurtenis.

Op goede vrijdag keer ik terug naar Frigiliana voor het dramatisch hoogtepunt van de week: ‘La Soledad’. Na de avondprocessie en een dag die helemaal in het teken staat van de kruisiging, gaat om middernacht alle straatverlichting in het dorp uit, geroezemoes verstomt en dorpsbewoners en toeristen die langs de route staan, wachten ernstig en zwijgend af. Iedere aanzet tot gemompel aan de ene kant wordt beantwoord met gesis van de andere kant. Dan komen de eerste kinderen de kerk uit, twee rijen meisjes, helemaal in het zwart, met een brandende kaars in hun hand. De kleintjes lopen bleek en gapend uit de pas. Vervolgens de vrouwen, ook in het zwart, sommigen dragen een mantilla, de klassieke zwarte kanten sluier. Kaarsen werpen schaduwen op de muren langs de smalle straatjes. Het is doodstil; er is deze keer geen muziek.

De stoet gaat op weg, van alleen meisjes en vrouwen die zacht en klagelijk zingen, steeds weer dezelfde bezwerende woorden: ‘Virgen María, salva me, salva me…’ – verlos me toch, Maria. Dan komt de beeltenis van de Maagd van de Eenzaamheid de kerk uit, nu niet gedragen door grote, sterke kerels, maar door elegante vrouwen in zwarte jurken, op hoge hakken. Hier geen klatergoud, geen uiterlijk vertoon. Ze is een toonbeeld van eenvoud, deze María op dit moment van rouw, alleen haar stralenkrans licht soms op als de maan even achter de wolken vandaan komt. Stapje voor stapje gaat het naar boven, naar de Barribarto, het hoger gelegen, Arabische deel van het dorp, waar de straatjes steeds smaller en de trappen steeds steiler worden. Maria past er net tussendoor. Achter in de stoet lopen de notabelen van het dorp; ze kennen hun plaats deze nacht. En met een grote boog gaat het stapje voor stapje terug naar de kerk. La Soledad neemt haar plaats weer in tussen de andere relikwieën.

Wat een contrast met de allerlaatste processie van deze paasweek, de bevrijdende wederopstanding op zondagmiddag. Uitgelaten jongens in keurige blazers maken muziek. De schril klinkende blaasinstrumenten bezorgen me kippenvel. Overal baby’s en kinderen in witgroene tunieken. Hun vaders dragen de vaandels van het dorp of zijn verkleed als apostel, in een roze jurk. Dorpsbewoners die niet meelopen, zitten op terrasjes of op de bankjes en muurtjes voor de oude Melassefabriek. Ze praten, ze zijn uit, ze zijn met hun familie, ze zijn op zijn zondags. Ongeschoren toeristen in korte broek vallen uit de toon.

Het is een triomftocht, een zegetocht, deze processie. Jezus staat strijdbaar met één arm in de lucht op de schouders van zwetende mannen. Als de optocht in het centrum van het dorp is, wordt de Heer vanaf de schouders verder omhoog getild. ‘Viva’ roepen de dragers, ‘Viva’ roepen de mensen terug. Rozenblaadjes dwarrelen vanaf de met witte spreien versierde balkons. De stoet verdwijnt uit het zicht. De cafés stromen vol. Mensen met tuba’s onder hun arm of met maskers op hun rug hangen druk napratend aan de bar. Alles wat in die ene week was samengebald, ontlaadt zich. Het hele dorp eet, drinkt en viert feest. Totdat iedereen op maandagochtend – gelouterd en wel – weer overgaat tot de orde van de dag.

Als de trein weer bovengronds komt en de eentonige buitenwijken van Palma achter ons liggen, strekt een wit besneeuwde vlakte zich voor ons uit; de amandelbloesem die in februari van de bomen valt heeft een romig kleed over het landschap gelegd. In eindeloze rijen staan de almendros op strak aangelegde akkers, maar ook in plukjes verspreid, verdwaald tussen de andere begroeiing als slagroom die van de taart is gevallen. Als ik rechts uit mijn raampje kijk is dat wat ik zie, wit op een grauwe ondergrond; de rest van het landschap is de winter nog niet te boven. Aan de linkerkant de Tramuntana, het imposante gebergte als een donkere muur die het fragiele landschap beschermt tegen de zee en de westenwind. De trein stopt overal, stationnetjes grenzen aan huizen en mensen staan rustig te kletsen op onbewaakte overwegen; ze weten hoe laat de treinen passeren.

Precies in het midden van het eiland ligt Sineu, de oude koningsstad, die vanwege haar ligging ooit de hoofdstad van Mallorca was. Op woensdag komen handelaren en toeristen er naar de wekelijkse markt rondom de dorpskerk, waar iedereen aan zijn trekken komt. Lange rijen kramen vol toeristenrommel, maar ook verse olijven, kazen, worst, handgevlochten manden en tassen, en levende have. Treurige hokjes volgestouwd met konijnen of kippen. Verderop staan een paar ezeltjes met felgekleurde halsters aan een houten balk gebonden. Schuchter kijken ze met hun zwartomrande ogen naar de fotograferende toeristen. [...]

Deze en andere boekvertalingen uit het Engels zijn uitgegeven in de periode 2000-2010. De onderwerpen lopen uiteen van management en persoonlijke vaardigheden tot kunst en journalistiek.

Uitgeverijen waar deze boeken zijn verschenen:

• Businesscontact
• Academic Service
• Nieuwezijds
• Mouria
• Forum
• Kosmos
• Nieuw Amsterdam